In 1997 stonden Rik Donckels, Patrick De Schutter, Theo Compernolle en Jozef Lievens aan de wieg van het IFB. Kerntaak van het instituut is het vormen van ondernemingen. Dat gebeurt via de organisatie van de “Dag van het Familiebedrijf”, de “Opvolgersacademie”, de “IFB League” en de nieuwe governance-opleiding voor familiale bestuurders die eerstdaags van start gaat.

Aandacht voor “venture capital”

Op 1 oktober aanstaande organiseert het IFB, in samenwerking met Gimv N.V., in de Handelsbeurs te Gent opnieuw de “Dag van het Familiebedrijf”. Centraal thema dit jaar is “private equity”. Op de agenda staat de voorstelling van een onderzoek rond risicokapitaalverschaffers en vier cases van familiebedrijven die met “private equity” hebben gewerkt.

Jozef Lievens: “De intrede van een risicokapitaalverschaffer brengt grote veranderingen met zich: er dient meer gerapporteerd, de reactietijden zijn korter en deels volgt ook een verdere professionalisering van het bedrijf. Het verlies aan controle en de doorgedreven rapportering doen het familiebedrijf vaak wel eens slikken, maar na verloop van tijd krijgen de eigenaars wel een betere kijk op de situatie en de positionering van het eigen bedrijf. Kern van de zaak blijft evenwel de exit van de risicokapitaalverschaffer. Die dient betaald. Ofwel bouwt men in vijf à zeven jaar de daartoe vereiste middelen op, ofwel haalt men een andere private equity-speler aan boord, ofwel verkoopt men het hele bedrijf via de risicokapitaalverschaffer”.

Zonder promotie voor private equity te willen voeren, stelt het IFB dat familiale bedrijven de optie van een eventuele samenwerking met risicokapitaalverschaffers moeten durven te bekijken.

“Onbekend maakt onbemind. Private equity moest als begrip voor familiebedrijven gedemystifieerd,” aldus Lievens.

Acute opvolgingsproblematiek

Tot 2018 zullen jaarlijks 20.000 Vlaamse ondernemingen van eigenaar wisselen. De nood aan coaching, bijstand en kennisverwerving bij de opvolgers is immens. Drie jaar terug zette het IFB daarom de “Opvolgersacademie in de steigers”. Intussen volgden zowat 150 personen de opleiding die regionaal wordt georganiseerd. Op 21 oktober vindt de nationale startdag van de vierde editie plaats.

“De Opvolgersacademie focust op de vijf essentiële vragen bij de opvolging binnen het familiebedrijf. Waar gaan we als familie met het bedrijf naartoe? Wie gaat het familiebedrijf leiden? Wat is het toekomstige bestuursmodel van het familiebedrijf? Welke toekomstige rol zal iedereen spelen? Hoe wordt de eigendom georganiseerd,” zo nog Jozef Lievens.

Kenschetsend aan de “Opvolgersacademie” is zijn laagdrempelige insteek en het belang van peer learning. Om het momentum gaaf te houden, speelt het IFB met de idee om ook meetings en netwerkmomenten voor de alumni op het getouw te zetten.

Kennisuitwisseling en netwerking

Kennisuitwisseling en netwerking zijn de centrale steunberen van de “IFB League”, die twee keer per jaar samen komt en provinciaal wordt georganiseerd. Tijdens die samenkomsten kunnen familiale eigenaars van gedachten wisselen rond een familiebedrijventhema, dit alles in combinatie met het verwerven van een betere kennis van een familiebedrijf dat zichzelf voorstelt.

“De IFB League, die inmiddels aan zijn derde jaargang toe is, onderscheidt zich van andere netwerkmomenten door zijn exclusieve focus op familiebedrijven met gelijkgestemde deelnemers (lees: ondernemers-eigenaars, nvdr.),” verduidelijkt onze gesprekspartner.

Corporate governance in familiebedrijven

Op vraag van de markt start het IFB later deze maand met een nieuwe specifieke opleiding, bestemd voor familiale (kandidaat-)bestuurders, rond governance. Net zoals voor samenwerking met private equity-spelers familiale ondernemingen last hebben van koudwatervrees, is dat ook het geval voor wat de inschakeling van externe bestuurders betreft.

“Momenteel werkt zowat 20% van de familiale KMO’s met onafhankelijke bestuurders. Dat kan beter,” weet Jef Lievens.

Hoewel Lievens mede-auteur is van de Code Buysse, toont hij zich als gedelegeerd bestuurder van het IFB voorstander van een aanpassing van het governance-kader aan familiale ondernemingen.

“Het IFB legt andere accenten inzake governance, met name op het stuk van de controle enerzijds en het helpen van de ondernemer bij het creëren van toegevoegde waarde anderzijds. Het hele governance-debat, zoals ook uitgedragen door andere spelers in België, legt (te) grote nadruk op de controlecomponent,” luidt het.

In de praktijk zijn de basisassumpties die aan de grondslag van de hele controle-idee liggen, evenwel niet van kracht in een familiebedrijf. Lievens verwijst hiermee impliciet naar het agency-model dat ervan uitgaat de principaal (lees: de aandeelhouder, nvdr.) de leiding van de vennootschap aan een agent (lees: de manager, nvdr.) delegeert. Het belang van de managers loopt echter niet noodzakelijk samen met dat van de aandeelhouders, waardoor er disciplineringsmechanismen zijn vereist.

“Uiteraard zijn in een familiebedrijf spanningen tussen de meerderheid en de minderheid van de aandeelhouders mogelijk. Toch is het aspect van het crëeren van toegevoegde waarde veel groter dan de controlecomponent. Met als gevolg dat de adviesfunctie van de raad van bestuur veel groter is. Wat zich op zijn beurt vertaalt in de noodzaak aan externe bestuurders om een bredere en frissere kijk op de zaken te krijgen. De ondernemer is per definitie eenzaam, weetuwel. Bovendien zorgt men aldus voor een klankbordfunctie en een tegenwicht tegen de familiale partijdigheid,” stelt onze gesprekspartner. “Momenteel kadert de aanwezigheid van externe bestuurders voor ondernemers in een soort regulerend kader. Nochtans zouden ze dat moeten zien vanuit de invalshoek van creatie van toegevoegde waarde. Ondernemers die daarin slagen worden de herauten van de governance,” wordt daaraan toegevoegd.

Maar ook inzake de situatie van de eigenaar in het hele governance-debat houdt het IFB er een andere visie op na.

Jozef Lievens: “De eigenaar is momenteel de grote afwezige in het debat rond deugdelijk bestuur. Hij of zij is nochtans belangrijker dan de externe bestuurders, die nu het hele debat domineren. Het hebben van goede en verantwoordelijke eigenaars, die binnen de governance-driehoek (familie, eigenaars en bedrijf) respect afdwingen, is van vitaal belang. In de volgende herziening van de Code Buysse zal ik ervoor pleiten om de eigenaarsstatus binnen het corporate governance-debat opwaarderen”.

Om een juiste balans te vinden tussen familie, eigenaar(s) en bedrijf, staan verschillende modellen ter beschikking. Niet zelden moet een actieve raad van bestuur voor dat evenwicht zorgen. Daartegenover staat dan weer dat dat enkel kan indien de familiale onderneming daar voor open staat. En voor familiale ondernemingen is dat een brug te ver. Maar dat is een universeel probleem, besluit Jozef Lievens.