Maak van economisch herstelbeleid ook een circulair moderniseringsbeleid

Twee maanden nadat de Covid-19-crisis ons land quasi tot stilstand bracht, begint het sociaal-maatschappelijk en economisch leven zich met mondjesmaat te hernemen. Het belooft een lange weg te worden. Het virus zorgde voor een economische storm die nog lang kan nazinderen. De bankencrisis, de daaropvolgende sociale crisis in Zuid-Europa en de Eurocrisis gaven ons de voorbije jaren al stof tot nadenken. Maar deze crisis confronteert ons pas echt met de kwetsbaarheid van onze welvaart, welzijn en manier van leven. Alsof het niet genoeg is, moeten we - terwijl we weer opstaan - ook het hoofd bieden aan andere uitdagingen zoals de klimaatverandering. Gelukkig schuilen in alle crisissen ook kansen en opportuniteiten om zaken anders aan te pakken. “Never let a good crisis go to waste”, oreerde Winston Churchill destijds. En precies in “waste” zou wel eens een stukje van het antwoord verborgen kunnen zitten.

Door de globalisering van de afgelopen decennia is onze Vlaamse economie in alle mogelijke opzichten intensief vervlochten geraakt met allerlei mondiale waardenketens. Van het grote industriële bedrijf dat ertsen en grondstoffen uit de vier windrichtingen gebruikt, over de KMO die zijn producten en diensten in vijf verschillende tijdszones verhandelt, tot zelfs de kleine speciaalzaak om de hoek die verse delicatessen uit alle continenten verkoopt. Iedereen vormt een onderdeel van de globale markteconomie. Die ontwikkelingen hebben ons veel welvaart opgeleverd maar ze maken ons ook kwetsbaar, zo stellen we nu vast. 

Dat deze manier van produceren en consumeren een te grote druk zet op ons natuurlijk kapitaal en op het leefmilieu, dat wisten we al. Vlaanderen heeft de voorbije jaren veel inspanningen geleverd om die problemen aan te pakken door in te zetten op de kringloopeconomie.

Uit data die OVAM publiceerde n.a.v. de ontwikkeling van de eerste Vlaamse indicatoren-set circulaire economie, blijkt dat we er steeds beter in slagen om materialen in gesloten kringlopen te houden en dat ook het aantal jobs in de hergebruik- en recyclagesector toeneemt. Maar desondanks slagen we er voorlopig niet in het gebruik van primaire grondstoffen te doen dalen.

Nieuwe problemen

Als gevolg van de Covid-19-crisis worden we geconfronteerd met een boel nieuwe problemen. De beschikbaarheid van “just-in-time” geleverde producten kan niet altijd gegarandeerd worden. De beperkte eigen productiecapaciteit en strategische voorraden brengen ons in de problemen. En de afname van de vraag naar secundaire of gerecycleerde grondstoffen als gevolg van bodemprijzen op de grondstoffenmarkt, zet onze recyclagefaciliteiten onder druk.

Wanneer we vandaag onze blik op het economisch herstelbeleid richten, is dit het moment bij uitstek om aandacht te besteden aan al deze oude en nieuwe problemen. Want in de kringloopeconomie, die uit het vooruitstrevende Vlaamse afvalbeleid is gegroeid, zouden wel eens de opportuniteiten schuil kunnen gaan om onze economie sterker, minder afhankelijk en veerkrachtiger te maken. Het Europese Actieplan Circulaire Economie (als één van de fundamenten van de Europese Green Deal) en de EU Roadmap for Recovery, die het kader voorstelt voor het komende Recovery Action Plan, bevatten voor Vlaanderen de handvaten om de transitie naar de circulaire economie verder te zetten en investeringen naar hier te halen.

Toonaangevende recyclage-industrie

De Vlaamse recyclage-industrie is wereldwijd toonaangevend. Naast de milieuvoordelen hebben we daar ook de economische vruchten van kunnen plukken. En ook de prille Vlaamse circulaire economie heeft economisch potentieel. Dat heeft Vlaanderen Circulair de voorbije jaren al uitvoerig bewezen. Honderden Vlaamse ondernemers en organisaties engageerden zich in circulaire economie-projecten of namen deel aan de Green Deals.

De tewerkstelling in de zogenaamde “circulaire sectoren” steeg de voorbije jaren twee keer sneller dan het Vlaamse gemiddelde! Toch is het nog een jonge en kwetsbare sector. Lage olieprijzen en wegvallende afzetmarkten kunnen veel inspanningen van de voorbije jaren teniet doen. En dat zou zeer jammer zijn! Net nu moeten de Vlaamse overheid en de Europese overheid deze investeringen stevig ondersteunen omdat ze bijdragen aan de modernisering van onze economie en terzelfdertijd het klimaatvraagstuk helpen oplossen.

De voordelen zijn talrijk:

- Grondstoffen in gesloten, lokale kringlopen houden vermindert onze afhankelijkheid van buitenlandse aanvoer van primaire grondstoffen of van andere handelsblokken met een eigen agenda.

- De export van afvalstoffen beperken (denk bijvoorbeeld aan kunststoffen) zorgt voor minder ecologische schade elders, draagt bij tot Vlaamse kennis en expertise en verzekert Vlaamse maakbedrijven van grondstoffen.

- De maakindustrie en herstel-, hergebruik-, recyclage-, onderhouds- en upcycle-activiteiten zijn arbeidsintensief en zorgen voor extra werkgelegenheid die een startpunt kan zijn voor een robuuster economisch systeem dat minder onderhevig is aan globale schokken.

- Tot 60% van onze klimaatvoetafdruk is afkomstig van ontginning, transport en verbruik van materialen. De materialenkringloop sluiten, reduceert dus ook onze CO2-emissies en draagt bij tot het welzijn van toekomstige generaties.

- Sociale problemen als gevolg van de crisis kunnen met een sterke herstel-, hergebruik- en deeleconomie voor een stuk ondervangen worden door aan een lage prijs kwalitatieve producten en diensten aan te bieden.

De inspanningen en investeringen van vandaag bepalen de koers voor de volgende decennia. Met een sterke overheid, een eenduidig beleidskader, de juiste ondersteuning en - waar nodig - overheidsinvesteringen, zal de circulaire economie op zijn beurt bijdragen tot de economie van de toekomst.

Maar dan moeten we alle mogelijkheden benutten. Zo kunnen we bijvoorbeeld in product- en gebruiksnormen het gebruik van een verplicht percentage gerecycleerde materialen opnemen, producentenverantwoordelijkheden uitbreiden naar andere productgroepen, fiscale voordelen in het leven roepen voor producten die gemaakt zijn van recyclaten, investeringen in de deeleconomie opvoeren of een circulair aankoopbeleid introduceren.

Vlaamse sectoren voor bijvoorbeeld de bouw, kunststoffen of textiel hebben baat bij structurele ondersteuning om precies nu - in deze periode - de omslag naar de circulaire economie mee vorm te geven. We pleiten er daarom voor om een fonds circulaire economie op te richten bij de Participatiemaatschappij Vlaanderen. Een fonds dat onder de vorm van “seed money”-ondersteuning kan bieden voor circulaire ondernemers. Een dergelijk fonds, waarbij de relance-doelstellingen gecombineerd worden met investeringen die invulling geven aan de Green Deal, digitization en social inclusion, kan EU-middelen makkelijker naar Vlaanderen kanaliseren.

Op de website van Vlaanderen Circulair staan tal van initiatieven die dergelijke ondersteuning verdienen. Bedrijven, KMO’s, organisaties en overheden bewijzen er dat circulaire business-modellen niet alleen goed zijn voor het milieu maar ook haalbaar en betaalbaar zijn als we het juiste beleids- en investeringskader creëren. Dat kader en de op til zijnde economische herstelmaatregelen mogen niet tegenover elkaar komen te staan. Ze hebben het potentieel om elkaar te versterken en onze economie veerkrachtiger te maken en meer bestand tegen schokken als Covid-19. Als we de opportuniteit van deze crisis goed aangrijpen kunnen we van het economisch herstelbeleid dus ook een circulair moderniseringsbeleid maken.

(Bovenstaande bijdrage kwam tot stand in samenwerking met OVAM (Mechelen))

Meer info: 015/284.284 of www.ovam.be.

Meer sectornieuws

Agenda