Het klassieke bedrijfsmodel gebaseerd op de principes van Taylor, dat sterk centraal wordt aangestuurd en hiërarchisch is gestructureerd, voldoet in de huidige context niet langer. Het moet plaats ruimen voor een flexibele arbeidsorganisatie, waarbinnen zelfsturende teams een cruciale rol krijgen toebedeeld. Intrinsieke waarden, mens, milieu en kapitaal in evenwicht zijn de fundamenten hiervoor die het bedrijf dragen. De menselijke component speelt hierin evenwel de rol van trekker. Empowerment ligt aan de basis van de MVO- of democratische onderneming. Vrijheid is evenwel geen synoniem van vrijblijvendheid, waarschuwen Gwen Geerinck en Aart Potter, co-creators van de jonge advies- en coaching-organisatie EBM Solutions B.V.B.A. (Antwerpen), in koor.

Met de uitbraak van de financieel-economische crisis in 2008 is de controle van de medewerkers door het management in bedrijven nog verscherpt.

Zelfs teams met een creatieve opdracht, die juist veel ruimte nodig hebben om hun creativiteit te kunnen toepassen, zijn door de stijgende controle en verantwoordingsdruk minder effectief en minder tevreden over de eigen resultaten.

“Het oude model van command & control is achterhaald als gevolg van de overstap van het industriële naar het kennistijdperk. Het is overigens bewezen dat de huidige kenniswerker een IQ heeft dat gemiddeld 15 punten hoger ligt dan dat van de klassieke manager,” weet Aart Potter.

Die kennismedewerkers moeten dus op een andere manier aangestuurd, luidt het besluit.

Dat de oude manier van managen niet meer werkt, blijkt onder meer uit het hoge ziekteverzuim bij ondernemingen in Nederland.

“Volgens een onderzoeksinstituut gaan als gevolg van mentaal ziekteverzuim maar liefst 78 dagen van de 225 werkbare dagen per jaar als niet productief verloren. Nog eens 22 dagen worden besteed aan het corrigeren van de fouten die het gevolg zijn van mentaal verzuim,” zo nog Potter, die een en ander toeschrijft aan het feit dat de medewerkers niet meer betrokken zijn bij hun werk, hun talent niet kunnen ontwikkelen of er de ruimte niet toe krijgen.

Uitgangspunt = individueel vakmanschap, gekoppeld aan ondernemingszin en creativiteit

Uitgangspunt vandaag is niet langer de contextuele omgeving van het bedrijf, maar wel het principe van de 3 V’s (Vakmanschap, Verantwoording (nemen) en (wederzijds).

Gebruik het vakmanschap, de talenten en de creativiteit van de individuele medewerker, luidt de boodschap van EBM Solutions.

“Geef mensen binnen het bedrijf het vertrouwen en de verantwoordelijkheid om hun kennis, ervaring en competenties autonoom ter beschikking te stellen om het doel van de vennootschap te bereiken. Dat houdt een fikse dosis vrijheid in, maar vrijheid is niet hetzelfde als vrijblijvendheid. Elke medewerker engageert zich immers om een taak binnen een bepaald tijdsbestek tot een goed einde te brengen,” valt Gwen Geerinck, mede-oprichter van EBM Solutions bij.

Bedrijven die op basis van een verregaand vertrouwen in hun medewerkers worden gerund, noteren een minimaal ziekteverzuim, een hoge klantentevredenheidsscore en uitstekende productiviteitscijfers, zo blijkt uit de praktijk.

Democratisch gerunde ondernemingen integreren de MVO-principes in hun dagdagelijkse werking. Ze stimuleren de aanwezige kennis binnen het bedrijf.

Een dergelijke insteek heeft bovendien een positieve invloed op het retentiemanagement. Dat houdt ook in dat de beschikbare kennis in de onderneming breed ter beschikking wordt gesteld.

Bijvoorbeeld in de vorm van een open source ERP-systeem dat voor elke individuele medewerker beschikbaar is.

“Bedrijven die het Internet voor hun medewerkers ontoegankelijk maken, fnuiken het innovatiepoteniteel binnen de onderneming”, luidt het.

Ondernemende medewerkers

Gwen Geerinck: “Mensen die op de werkvloer vreugde scheppen in hun dagdagelijkse activiteiten, die de ruimte wordt gegund om hun talent en creativiteit aan te boren, getuigen ook van een grote maatschappelijke betrokkenheid buiten de bedrijfsmuren. Ondernemingen beïnvloeden dus wel degelijk de wijze waarop hun medewerkers zich maatschappelijk gedragen. Belangrijk is derhalve de verantwoordelijkheid bij de mensen op de werkvloer neer te leggen. Ondernemen vandaag de dag betekent van alle betrokkenen ondernemende medewerkers te maken”.

Opstartende ondernemers hebben doorgaans een precies doel voor ogen. Van zodra ze in de fase van de groeifinanciering belanden en extern kapitaal moeten aantrekken, verloochenen ze vrij snel de oorspronkelijke bedrijfsmissie om zich op het cijfermatige te focussen. Vaak grijpen ze terug naar het sterk hiërarchisch gestructureerde Tayloriaanse bedrijfsmodel.

“Niet dat hiërarchie fout is. Hiërarchie is prima als die organisch tot stand komt, met de juiste mensen, skills en vaardigheden op de juiste plaats. In een dergelijke organisatie komen de leiderschapsfiguur en de secondanten automatisch naar boven, niet vanuit een machtspositie,” weet Potter.

Binnen dit model wordt de verloning niet langer bepaald door de verantwoordelijkheid zoals in een klassiek bedrijf.

In een democratisch gestuurde onderneming of maatschappelijk verantwoord bedrijf, staat de verloning in verhouding tot de individuele expertise.

Een dergelijk gerunde onderneming kan best worden vergeleken met een netwerkorganisatie, die zich dynamisch aanpast aan het bedrijfsproject van het ogenblik.

Zelfsturende teams worden samengesteld in functie van het bedrijfsproject. Die teams worden door de medewerkers zelf ingevuld naargelang van hun kennis en expertise.

“Voordeel is dat in een dergelijke structuur het bedrijf veel sneller kan inspelen op nieuwe marktopportuniteiten. Het zit niet vastgekluisterd aan vaste protocollen en structuren, zoals vaak het geval is. De markt groeit veel sneller dan de structuren binnen een bedrijf. Men moet dus bereid zijn het contextuele kader constant bij te sturen, met oog voor het aanwezige menselijke potentieel dat op een flexibele wijze wordt ingeschakeld. Bedrijven die de ondernemer in elk van hun medewerkers erkennen, zullen steeds op een zekere voorsprong in de markt kunnen terugvallen. Ook in crisistijden zullen dergelijke bedrijven voldoende kansen weten te creëren,” besluiten de co-creators van EBM Solutions unaniem.