Vaccins behoren tot de belangrijkste verwezenlijkingen van de moderne geneeskunde. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat tussen 2010 en 2015 minstens 10 miljoen sterfgevallen voorkomen werden dankzij wereldwijde inentingscampagnes. Bovendien zijn vele miljoenen mensen gespaard gebleven van het (lichamelijke) leed dat ziekten als longontsteking, diarree, kinkhoest, mazelen en polio met zich brengt.

De ontwikkeling van vaccins is dus een succesverhaal geweest. Maar door radicale veranderingen in de dichtheid, de leeftijdsstructuur en het reisgedrag van de bevolking, en ook door de klimaatverandering en verstoringen in de gezondheidszorg, dreigen zowel oude als nieuwe ziekteverwekkers uit te groeien tot pandemieën die de volksgezondheid wereldwijd in het gedrang kunnen brengen. De verspreiding van SARS-CoV-2, waar de hele planeet momenteel mee kampt, is daar slechts één voorbeeld van.

Er is derhalve nood aan heel snelle ontwikkeling, productie en verspreiding van vaccins tegen potentieel onbekende ziekteverwekkers. Een techniek die in de toekomst een sleutelrol zal spelen bij het ontwikkelen en testen van nieuwe vaccins is het gebruik van gecontroleerde humane infectiemodellen (CHIM). Men spreekt ook van “human challenge”-onderzoek omdat men gezonde proefpersonen in feite gaat “uitdagen” door hen bloot te stellen aan een verzwakte versie van een bepaalde ziekteverwekker of aan de oorspronkelijke ziekteverwekker als er een doeltreffende therapie beschikbaar is. Dankzij zulke CHIM-studies kunnen vaccins sneller ontwikkeld en getest worden. Die methode is overigens ook relatief goedkoop.

Op het Europese vasteland heerst momenteel een gebrek aan medische CHIM-faciliteiten. Wie een CHIM-studie wil uitvoeren in academische omgeving, moet al naar de VS of het Verenigd Koninkrijk trekken. In België is totnogtoe slechts één CHIM-studie uitgevoerd: in 2017 werden aan Universiteit Antwerpen twee kandidaat-poliovaccins getest in een tijdelijk containerdorp, Poliopolis genaamd.

Binnenkort krijgt de Poliopolis-studie navolging. De Belgische federale regering investeert 20 miljoen euro in de oprichting van een Europese anti-infectie eenheid, met gespecialiseerde infrastructuur in Antwerpen (UAntwerpen) en in Brussel (ULB). Dat initiatief zal de Belgische regering en de internationale gemeenschap in staat stellen om de beste vaccins te selecteren voor bestrijding van epidemieën als Covid-19.