Gemiddeld neemt een Belgische zelfstandige vijftien vakantiedagen en zes afzonderlijke snipperdagen per jaar. Daarmee komen ondernemers gemiddeld uit op 21 vrije dagen.

Dat is minder dan het aantal vrije dagen waarop een voltijdse werknemer doorgaans een beroep kan doen. Werknemers hebben bij een volledige tewerkstelling in een vijfdagenweek in principe recht op vier weken wettelijke vakantie. Daarnaast zijn er tien wettelijke feestdagen, aangevuld met eventuele sectorale of bedrijfseigen verlofdagen.

Volgens het onderzoek vindt 78 procent van de ondernemers het belangrijk of zeer belangrijk om vakantie te nemen. Bijna negen op de tien respondenten zeggen die rust ook nodig te hebben om opnieuw energie op te doen of mentaal los te komen van hun onderneming.

Toch ging 21 procent van de bevraagde zelfstandigen het voorbije jaar helemaal niet op vakantie. De grootste groep, goed voor 58 procent, trok één of twee keer op vakantie. Nog eens 21 procent nam minstens drie vakanties.

De verantwoordelijkheid tegenover klanten en de dagelijkse werking van de onderneming maakt het voor zelfstandigen moeilijk om afstand te nemen van het werk.

Zo werkt 81 procent van de ondernemers naar eigen zeggen af en toe op een feestdag. Twee derden voelt zich verplicht om door te werken wanneer ze niet daadwerkelijk op reis zijn. Evenveel respondenten zeggen bewust minder vakantie te nemen om hun onderneming operationeel te houden.

Daarnaast geeft 65 procent aan minder verlof te nemen dan een voltijdse werknemer.

“Zelfstandigen zitten vaak gevangen tussen hun nood aan rust en hun verantwoordelijkheid tegenover klanten. Even los koppelen voelt voor velen als een risico dat ze zich moeilijk kunnen permitteren”, zegt Youssef Deconinck, woordvoerder van Xerius.

Zelfstandigen kiezen daarbij vaker voor meerdere korte onderbrekingen dan voor één lange vakantie. Bijna twee derden, of 63 procent, geeft de voorkeur aan verschillende korte vakanties. De overige 37 procent kiest eerder voor een langere aaneengesloten periode.

Gemiddeld zes snipperdagen

Naast de gemiddelde vijftien vakantiedagen nemen zelfstandigen jaarlijks ongeveer zes snipperdagen. Dat zijn losse vrije dagen, bijvoorbeeld voor een verlengd weekend of een persoonlijke afspraak.

De mediaan bedraagt vijf snipperdagen. Dat betekent dat de helft van de ondernemers maximaal vijf dergelijke vrije dagen neemt. Een kwart van de respondenten neemt jaarlijks minstens tien snipperdagen.

De cijfers tonen volgens Xerius aan dat ondernemers wel rustmomenten inbouwen, maar dat deze vaak korter en meer verspreid zijn dan bij werknemers.

Omzetverlies is grootste drempel

Financiële onzekerheid is voor 58 procent van de ondernemers de belangrijkste reden om niet vaker vakantie te nemen. Ze vrezen omzet mis te lopen wanneer ze niet beschikbaar zijn.

Vooral bij jonge zelfstandigen weegt die bezorgdheid zwaar. Bij ondernemers jonger dan 26 jaar noemt 90 procent financiële onzekerheid als een drempel. In de leeftijdsgroep van 26 tot 35 jaar gaat het om 76 procent. Bij zelfstandigen tussen 56 en 65 jaar daalt dat aandeel tot 43 procent.

Bijna de helft van de respondenten, 48 procent, zegt niemand te hebben die tijdens hun afwezigheid taken kan overnemen. Daardoor bestaat het risico dat belangrijke opdrachten, administratie of klantvragen blijven liggen.

Voor 45 procent betekent afwezigheid dat de zaak moet sluiten. Een even groot aandeel vreest dat klanten een vakantie of tijdelijke onbeschikbaarheid niet zullen waarderen.

Ook de kostprijs van reizen speelt een rol. Voor 41 procent is vakantie te duur. Andere belemmeringen zijn wisselende deadlines en onverwachte opdrachten, die door 34 procent worden genoemd, en moeite om tijdens de vakantie volledig los te koppelen van het werk, aangehaald door 31 procent.

Verband met welzijn

Volgens Xerius bestaat er een verband tussen regelmatig deconnecteren en het mentale welzijn van ondernemers. Zelfstandigen die voldoende rust nemen, zouden zich gemiddeld gelukkiger voelen in hun beroepsactiviteit.

“We zien een duidelijke link tussen vakantie nemen en mentaal welzijn. Ondernemers die regelmatig deconnecteren, voelen zich ook gelukkiger in hun activiteit. Toch blijft vakantie nemen voor veel zelfstandigen een uitdaging”, zegt Deconinck.

Het onderzoek werd uitgevoerd tussen 22 april en 20 mei 2026. In totaal namen 2.282 Belgische ondernemers deel aan de online bevraging. De resultaten werden gewogen per gewest en hebben volgens Xerius een foutenmarge van 2,04 procent.