Tele- of thuiswerken breekt met het principe van gelijktijdigheid en ruimtelijke geconcentreerdheid van de maatschappelijke arbeid. De tijdsstructuren van de arbeid vertonen door toenemende flexibilisering een steeds grotere diversiteit terwijl de ruimtelijke structuren, zoals aangestipt in een vorige bijdrage, steeds verder worden gedeconcentreerd. Door het ontstaan van een globale informatieruimte, kondigt zich een fundamentele verandering van de tijd-ruimtelijke figuratie van maatschappelijke arbeidsprocessen aan. Een toenemend aantal taken in het productieproces kan onafhankelijk van de conventionele tijd-ruimtelijke voorwaarden worden verricht. Met alle gevolgen andermaal voor de daaraan gekoppelde tijdsregistratie. Door toedoen van de informationele revolutie, op gang gebracht door de proliferatie van het Internet, is het voor het concurrentievermogen van de grote ondernemingen tegenwoordig noodzakelijk op alle deelmarkten van de wereld vertegenwoordigd te zijn. Gevolg: er ontstaan bedrijven die in een fijnmazig netwerk van centrale sturing en decentrale verantwoording op wereldschaal toch coherent ageren. Voorbeeld van een en ander zijn ontwikkelingsteams, verspreid over de hele wereld, die toch in één project samen werken of de aanwezigheid van virtuele ondernemingen die in een deel van de wereld volledig uitgerust aanwezig kunnen zijn. Hoewel zij daar alleen maar de zakelijke functies fysiek hebben opgebouwd die dicht bij de klanten staan, terwijl de overige afdelingen in andere delen van de wereld zijn gelokaliseerd. Impact op de tijdsbesteding en -registratie Met de toenemende uitbreiding van het informatieniveau leidt het organisatorische differentiatieproces tot steeds fijner gedifferentieerde arbeidsstructuren, zowel in ruimtelijk als temporeel uitzicht. Productieketens worden bijvoorbeeld steeds minder gedefinieerd door de grenzen van het bedrijf. Zij worden gelimiteerd door het temporeel begrensde, informatietechnisch bemiddeld samenwerken van organisatorische eenheden op zeer verschillende locaties. Als gevolg van de erosie van de tijd-ruimtelijke eenheid van het bedrijf en nieuwe vormen van arbeid, gekoppeld aan de wereldwijde concurrentiedruk, zal de flexibilisering van de arbeidsverhouding in de toekomst verder toenemen. Het aantal flexibele banen neemt hand over hand toe. De flexibilisering werkt daarbij in verscheidene dimensies. Zo is de arbeidstijd niet langer op de achturen-dag georiënteerd en is de beloning minder gericht op de vergoeding van aanwezigheid dan wel veeleer op de honorering van de resultaten. In een volgende stap lijkt de klassieke arbeidsverhouding gedoemd om te verdwijnen en vervangen te worden door de meest uiteenlopende varianten van arbeidsverhoudingen (deeltijdse arbeid, beperkt arbeid, vaste-vrije arbeid, (schijn)zelfstandige arbeid. Grens tussen "werk" en "thuis" vervaagt Binnen die context vervaagt het onderscheid tussen "werk" en "thuis". Meer dan een eeuw lang zijn sociale en psychologische constructies gebaseerd op temporele en fysieke scheiding tussen wonen en werken. Deze constructies worden door telewerk en andere tele-activiteiten ter discussie gesteld. Wanneer "thuis" een werkplaats wordt, vervagen de scheidingslijnen tussen werk en gezin, werkplaats en thuis, publieke en private sfeer. (B.D.) (Deze reeks kwam tot stand in samenwerking met Captor N.V. (Zellik). Meer info: 02/481.64.00 of www.captorgroup.com).