Het voeren van een (anti-)stress-beleid in een bedrijf is niet enkel een taak van de werkgever. Het is veeleer een gedeelde verantwoordelijkheid tussen werkgever en werknemer. Te vaak wordt de stress-problematiek curatief aangepakt, aldus Nicole Vandeweghe, zaakvoerster van ABZ B.V.B.A. (Brugge). ABZ, voluit Associatie voor Biofeedback en Zelfregulatie, wil zich in de toekomst vooral gaan focussen op het preventief (anti)stress-beleid, zeg maar het wegvlakken van de factoren die aanleiding geven tot stress. Voor het bedrijf, dat zijn 20-jarig bestaan viert, is dat een strategische ommekeer.

Nicole Vandeweghe gaf twintig jaar terug haar kinesitherapieprakijk op toen ze tot de vaststelling kwam dat de klachten van veel van haar patiënten het gevolg waren van stress (burn-out, slapeloosheid, hoofdpijn, rugpijn, …). Ze bekwaamde zich in zaken als dieptepsychologie, traumaverwerking en sofrologie dat Westerse denk- en ontspanningstechnieken met Oosterse bewustzijnstechnieken combineert.

Centraal in de aanpak van ABZ staat de biofeedback-technologie. Het bedrijf maakt daarvoor gebruik van de Nexus-apparatuur van Mindmedia, die het mogelijk maakt stress objectief meetbaar te maken.

“In wezen dekt de benaming Associatie voor Biofeedback en Zelfregulatie niet echt de lading meer. Bij de aanvang van zijn derde decennium spitst ABZ zich immers in hoofdzaak toe op de onthaasting op de werkvloer,” stelt Vandeweghe.

Dynamisch onthaasten, zoals voorgeschreven door ABZ, bestaat uit een eenvoudig bruikbare methode voor het beheersen van stress in het dagelijkse leven en in crisismomenten. Centraal daarin staat het opkomen voor eigen waarden en het verwezenlijken van eigen dromen.

Nieuwe ontwikkelingsfase

Aanvankelijk richtte ABZ zijn pijlen op het zoeken, vanuit een heel praktijkgerichte insteek, naar de stressoren binnen een bedrijfsorganisatie. De nieuwe focus spitst zich thans toe op het uitwerken van preventieve maatregelen om te vermijden dat stress ontstaat.

“Landschapskantoren bijvoorbeeld kunnen aanleiding geven tot stress. Mensen met verschillende karakters en doelstellingen worden immers rond één werkplek geconcentreerd. Een klassiek voorbeeld van een stressor is een werkneemster met vier kinderen, die om de haverklap telefonisch contact zoekt met haar nazaten en daarmee een collega in haar onmiddellijke buurt veelvuldig met haar vruchtbaarheidproblematiek confronteert,” aldus Vandeweghe.

“Een betere positionering van de werknemers binnen het landschapskantoor die rekening houdt met de persoonlijkheid en het karakter van de medewerkers, kan soelaas brengen, demotivatie voorkomen en het aantal ziektedagen terugdringen,” klinkt het.

Wetenschappelijke onderbouw

Indien ABZ thans het roer omgooit om zich op stress-preventie te concentreren, heeft dat vooral te maken met de gevolgen van stress die dramatische vormen kunnen aannemen. In eerste instantie peilt het bedrijf bij de werknemers naar de oorzaken van stress. De vragenlijst-aanpak kan, naar verluidt, op weinig empathie en sympathie rekenen. Betere resultaten levert de participatieve risico-analyse op, waarbij een soortgelijke oefening in groep wordt verricht. Via gesprekken poogt ABZ zodoende op objectieve wijze de oorzaken van stress aan te duiden.

“Dat biedt de werknemers de mogelijkheid afdoend op de stressoren te anticiperen. Doorgaans weten ze zelf best waar het schoentje knelt”, beklemtoont onze gesprekspartner.

In een volgende fase wordt met het Nexus-apparaat gepeild naar de biofeedback. Hierbij wordt de individuele werknemer gecheckt op de aanwezige stressoren aan de hand van spierspanning, huidgeleiding, hartritmecoherentie, ademhaling, huidtemperatuur en dies meer.

“Op basis van die bevindingen gaan we op zoek naar de oorzaken en gevolgen van stress. Elke werknemer krijgt een verslag van zichzelf. Dat toont de aan- of afwezigheid van stress aan, maakt duidelijk hoe men op de stress-situatie reageert, hoe het lichaam, het denken en het gedrag van het betrokken individu onder druk zal worden beïnvloed,” verduidelijkt Vandeweghe.

In wezen maakt biofeedback duidelijk tot op welk niveau een werknemer optimaal kan functioneren.

“Sommige werknemers zijn mentaal nog in orde, maar fysisch niet meer. Of omgekeerd. Ze hebben nood aan harmonie en dynamiek tussen lichaam en geest,” wordt daaraan toegevoegd.

CAO 72 van 30 maart 1999

De collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) nr. 72 van 30 maart 1999 verplicht bedrijven tot het invoeren van een beleid ter voorkoming van stress door het werk. Onze gesprekspartner geeft voorzichtig aan dat niet iedereen die verplichting ter harte neemt.

Iedereen herkent stress(-situaties), maar investeren in een (anti-)stress-beleid blijkt vaak een ander paar mouwen, zeker in familiebedrijven. Niet zelden beperkt men zich tot een zuiver sloganeske aanpak. Andere bedrijven betonen dan weer een toenemende aandacht voor de stress-problematiek omwille van de impact van een en ander op veiligheid en/of ergonomie.

Stressoren zat

In de hedendaagse hypercompetieve omgeving zijn er stressoren zat. “Grootste stress-factor is momenteel de onzekerheid, niet alleen omtrent de job als dusdanig maar ook in zijn algemeenheid. Ook in de ambtenarij, wat voorheen zo goed als ondenkbaar was,” zo nog onze gesprekspartner.

Andere belangrijke stressoren zijn de werkdruk, de werk- en arbeidsomstandigheden, de invloed van de moderne informatie- en communicatiemiddelen die de grens tussen werk en privé doen vervagen, het gebrek aan mobiliteit en de hiërarchische structuur binnen de organisatie. Maar de aanleiding tot stress kan ook bij de werknemer zelf liggen (familiale of gezinssituatie, overlijden, gezondheidsproblemen, …).

Nicole Vandeweghe: “Wederzijds respect binnen de organisatie is één van de allerbelangrijkste zaken bij het voeren van een (anti-)stress-beleid. Een (anti-)stress-beleid binnen bedrijfsomgeving is een gedeelde verantwoordelijkheid tussen werkgever en werknemer, waarbij empathie van belang is, zowel vanwege de bedrijfsleiding als intercollegiaal. De sleutel van de inbreng van de werknemer ligt bij het dynamisch onthaasten, dat als steunbeer van de preventie stress-aanpak geldt. Zo kunnen werknemers bijvoorbeeld worden getraind op het onder controle houden van hun hartritmevariabiliteit. Is die optimaal, dan geeft de werknemer blijk van meer concentratie en betere prestaties. Mensen die gebukt gaan onder stress zijn doorgaans de betere werkkrachten, die het beste voor hebben met het bedrijf en van de meeste betrokkenheid getuigen. Indien de stress bij hen de bovenhand haalt, krijgen ze ofwel een burn-out, werken ze zich te pletter, haken ze af of worden ofwel dwarsligger. Met alle financiële gevolgen vandien voor het bedrijf,” besluit onze gesprekspartner.