Op 10 oktober 2008 heeft de Nationale Arbeidsraad een advies uitgebracht over het invoeren van een preventief alcohol- en drugbeleid in de onderneming. Dit advies is de uitwerking van het voornemen van de sociale partners, opgenomen in het interprofessioneel akkoord van 2 februari 2007, om een collectieve arbeidsovereenkomst te sluiten met het oog op de responsabilisering van de werkgevers en de werknemers om het gebruik van alcohol en drugs tijdens het werk te vermijden en de invloed op het werk uit te schakelen. Het advies resulteerde in een collectieve arbeidsovereenkomst.

Deze collectieve arbeidsovereenkomst biedt de werkgever in de eerste plaats een kader aan waarbinnen elke onderneming een preventief alcohol- en drugbeleid op maat kan uitwerken.

Naargelang van de eigen kenmerken, noden en behoeften van de onderneming kan zo een verschillend beleid worden gevoerd.

Het beleid komt tot stand na een goed overleg binnen het bedrijf.

Dit betekent dat de ondernemingsraad en het comité, of bij ontstentenis van het comité de vakbondsafvaardiging, nauw betrokken worden bij de uitwerking van het alcohol- en drugbeleid in de onderneming.

Efficiënt alcohol- en drugsbeleid: verplichting werkgever

Een alcohol- en drugsbeleid heeft tot doel een preventief beleid op punt te zetten gericht op het voorkomen, vroegtijdig signaleren en het verhelpen van functioneringsproblemen ten gevolge van alcohol en drugs.

De vier pijlers van een efficiënt alcohol en drugsbeleid zijn:

• voorlichting en vorming
• het opstellen van regels
• procedures bij acuut en chronisch misbruik
• hulpverlening en de rol van de preventie-adviseur

Elke werkgever is verplicht om in dit kader de uitgangspunten en de doelstellingen van het preventief alcohol- en drugsbeleid in zijn onderneming te bepalen.

De uitgangspunten en doelstellingen worden daarna geconcretiseerd in een beleids- en intentieverklaring die de krijtlijnen bevat van het preventief alcohol- en drugsbeleid.

Concrete maatregelen

Eens de uitgangspunten en doelstellingen van het beleid vast liggen, kan de werkgever dit verder gaan uitwerken.

Dit is enkel verplicht voor zover de realisatie van de uitgangspunten en doelstellingen van het beleid dit vereist.

De verdere uitwerking kan gebeuren door:

• regels op te stellen die betrekking hebben op de beschikbaarheid, het binnenbrengen en het werk gerelateerd gebruik van alcohol en drugs
• de procedures te bepalen die gevolgd moeten worden bij de vaststelling van het disfunctioneren op het werk ten gevolge van een mogelijk alcohol of druggebruik
• de werkwijze en procedure vast te leggen die bij vaststelling van werkonbekwaamheid moeten gevolgd worden met betrekking het vervoer naar huis, begeleiding en kostenregeling

Het afnemen van testen op drugs en alcohol kan eveneens een onderdeel zijn van het preventief alcohol- en drugbeleid van de onderneming.

Het is aan de werkgever om de voorwaarden te bepalen waarin dit kan.

De testen mogen afgenomen worden indien aan bepaalde voorwaarden is voldaan en enkel voor preventieve doeleinden.

Voorlichting en opleiding werknemers

De werkgever moet de leden van de hiërarchische lijn en de werknemers de nodige informatie geven over de maatregelen die werden genomen in uitvoering van het alcohol- en drugsbeleid binnen zijn onderneming en zorgen voor de nodige opleidingen.

Verplichtingen hiërarchische lijn en werknemers

Iedere werknemer werkt naar vermogen mee aan het preventief alcohol- en drugbeleid in de onderneming.

In het bijzonder is de werknemer ertoe gehouden zich te houden aan eventuele regels met betrekking tot de beschikbaarheid, het binnen brengen en het gebruik van alcohol en drugs op het werk, en de werkgever en de interne dienst op de hoogte te brengen indien er gevaar voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers dreigt.

De leden van de hiërarchische lijn formuleren voorstellen en adviezen aan de werkgever en waken over de naleving van de instructies.

Indien een ongeval of incident te wijten is aan het disfunctioneren van de werknemer ten gevolge van alcohol- of druggebruik, zullen zij een onderzoek instellen.

Rol preventie-adviseur

De werkgever moet bij de uitwerking en de uitvoering van het alcohol- en drugbeleid het advies en de medewerking vragen van de interne en externe diensten voor preventie en bescherming op het werk.

Hij zal ook regelmatig en in overleg met de preventie en beschermingsdiensten het gevoerde alcohol- en drugsbeleid dienen te evalueren.

Inwerkingtreding

De CAO trad in werking op 1 april 2009.

Om de ondernemingen de tijd te geven de nodige initiatieven te nemen om een preventief alcohol- en drugbeleid uit te werken, dienen de ondernemingen pas op 1 april 2010 over een alcohol- en drugbeleid te beschikken.

(J.V.M.)

(Bovenstaande bijdrage kwam tot stand in samenwerking met HDP-Sociaal Secretariaat. Meer info www.hdp-arista.be).